شنبه 2 دى 1300 / 24 دسامبر 1921 / 24 ربيع الثانى 1340 * ملاقات ممتاز الدوله با رئيس‌جمهور آذربايجان ممتاز الدوله رئيس هيئت اعزامى فوق العاده ايران به قفقاز در تفليس با « نريمان نريمان‌اف 1 » رئيس‌جمهورى آذربايجان كه براى شركت در كنفرانسى به تفليس سفر كرده بود ، ملاقات كرد . در حاشيه اين ديدار ممتاز الدوله در خصوص قالىها و ساير مال التجاره‌هاى بازرگانان ايرانى كه در باكو توقيف شده و حكومت آذربايجان قصد داشت آنها را به فروش برساند مذاكره نمود . نريمان‌اف قول داد كه پس از ورود به باكو در اين زمينه دستورات لازم داده شود . نريمان‌اف نيز در اين ملاقات به تجاوز شاهسون‌ها به حدود لنكران اعتراض نمود . 2 * اعطاى نشان شير و خورشيد به مؤيد الممالك بنا به درخواست قوام السلطنه رئيس الوزراء و مشار السلطنه وزير امور خارجه ، از سوى احمد شاه يك قطعه نشان شير و خورشيد از نوع درجه دوم به مؤيد الممالك ، نايب الحكومه سابق همدان اعطا شد . 3 * عدم اعطاى اوراق قرضه به ايران بانك « مورگان » آمريكا از صدور اسناد ده ميليون دلار قرضه به ايران خوددارى كرد . 4 * اعتصاب معلمين مدارس تهران معلمين و مديران مدارس به دليل تعويق در پرداخت حقوقشان دست از كار كشيدند و كليه مدارس شهر تهران تعطيل گرديد . 5 * بازديد حكمران گيلان از اداره نظميه رشت حكمران گيلان به همراه فرمانده كل اردوى گيلان و چند نفر از صاحب‌منصبان ارشد و دو نفر از آقايان علما و رؤساى دواير دولتى به اداره نظميه رفته و از بخش‌هاى مختلف آنجا بازديد نمودند . نظم قسمت‌هاى مختلف نظميه كه مدتى مدير الملك رياست آن را عهده‌دار بود ، توجه فرمانده كل اردوى گيلان و سايرين را جلب كرد . 6

--> ( 1 ) . در ساعت 2 بعد از نيمه‌شب 28 آوريل 1920 م ، « كميتهء موقت انقلاب آذربايجان » به رياست نريمان نريمان‌اف تشكيل شد و نام « جمهورى آذربايجان » را كه مساواتيان بر اين سرزمين نهاده بودند ، اخذ نمود و سرزمين مزبور را « جمهورى مستقل شوروى سوسياليستى آذربايجان خواند و در همان زمان شوراى كميسرهاى خلق جمهورى شوروى سوسياليستى آذربايجان تأسيس شد و نريمان نريمان‌اف رياست شوراى كميسرها و كميسارياى امور خارجه را نيز بر عهده گرفت . از اهداف جمهورى نوبنياد ، تحكيم جمهورى ، انهدام مساواتيان و تأمين امنيت در برابر هجوم بيگانگان و مخالفان بود ، ولى اعضاى كميته موقت انقلاب دريافتند كه دولت جديد تنها با تكيه بر نيروى خويش نمىتواند از عهدهء تأمين خواست‌هايشان برآيد . از اين‌رو ، كميته پس از تشكيل دولت بىدرنگ با دولت روسيه شوروى اعلام همبستگى كرد و ضمن مخابره تلگرامى براى لنين مخالفت خود را با دشمنان روسيه شوروى ابراز نمود و براى مقابله با هجوم مشترك نيروهاى خارجى و گروه‌هاى دشمن داخلى درخواست كمك نظامى كرد . با رسيدن نيروهاى كمكى روسيه شوروى به باكو حكومت جديد تثبيت گرديد و لنين در 29 آوريل پيروزى دولت شوروى را در باكو اعلام نمود . ( دايرة المعارف بزرگ اسلامى ، ج 1 ، ص 243 ) . ( 2 ) . تلگراف ممتاز الدوله به وزارت خارجه ، 2 / 10 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 15 ، پ 5 ، ص 6 . ( 3 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 57 ، پ 19 ، ص 55 . ( 4 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، پ 2 . ( 5 ) . روزنامه ايران ، 6 / 10 / 1300 ، ص 2 ؛ جنبش ميرزا كوچك خان بنابر گزارش‌هاى سفارت انگليس ص 101 . ( 6 ) . روزنامه ايران ، 14 / 1 / 1300 ، ص 3 .